Producent · Dodatki do mody i domu
Krótka historia guzika: istnieje od tysięcy lat, ale na początku był ozdobą przyszywaną do ubrania, a nie zapięciem. Guzik z dziurką, jaki znamy dziś, rozpowszechnił się w Europie w XIII wieku. Od tego czasu zmieniały się materiały – kość, metal, masa perłowa, corozo, tworzywa sztuczne – ale zasada pozostała ta sama.
Czym jest guzik
Guzik to mały, zwykle okrągły przedmiot, który przyszywa się lub montuje na ubraniu i przeprowadza przez dziurkę lub pętelkę, aby utrzymać je zapięte. W szerszym znaczeniu guzikami nazywamy też elementy dekoracyjne o podobnym kształcie. W języku bułgarskim słowo to jest stare i występuje w różnych formach gwarowych; potocznie słychać czasem „kobche”, ale formą literacką jest „kopche”. Po angielsku guzik to button, po niemiecku Knopf, po francusku bouton.
Historia guzika w starożytności – ozdoby, a nie zapięcia
Archeolodzy znajdują przedmioty w kształcie guzika wykonane z muszli, kości i kamienia sprzed tysięcy lat. Mają otwory do przyszycia, ale służyły głównie jako ozdoba, oznaka statusu lub amulet. Ubrania w starożytności spinano przede wszystkim pasami, wiązaniami i fibulami – metalowymi zapinkami ze sprężyną, podobnymi do dzisiejszej agrafki. Rzymianie i Grecy używali fibul i broszek, a nie guzików z dziurkami.
To ważny szczegół: sam guzik jest stary, ale pomysł przeprowadzania go przez szczelinę w tkaninie pojawił się znacznie później.
Średniowiecze i narodziny dziurki na guzik
W XIII wieku w Europie pojawia się dziurka na guzik – wzmocnione rozcięcie w tkaninie, przez które przechodzi guzik. To mała rewolucja techniczna. Ubrania mogą odtąd ściśle przylegać do ciała bez zszywania ich bezpośrednio na człowieku. Moda szybko to wykorzystuje: na rękawach i przodach ubrań pojawiają się dziesiątki małych guzików, które stają się symbolem bogactwa.
Ówczesne guziki wykonywano z kości, rogu, drewna, metalu i tkaniny. W dużych miastach powstają cechy guzikarzy, które strzegą rzemiosła i ustalają standardy jakości.
XVIII i XIX wiek – przemysł guzikarski
W XVIII wieku guzik jest prawdziwym przedmiotem jubilerskim w strojach arystokracji – ze srebra, złoconego metalu, emalii, porcelany, a nawet z miniaturowymi malowidłami. Jednocześnie rośnie produkcja prostszych guzików metalowych do mundurów wojskowych. Guziki mundurowe z reliefowymi emblematami do dziś pozostają klasycznym przykładem guzika jako nośnika tożsamości.
W XIX wieku industrializacja czyni z guzika produkt masowy:
- maszyny do wykrawania umożliwiają seryjną produkcję guzików metalowych;
- guziki z masy perłowej z muszli małży stają się standardem w koszulach;
- pojawia się corozo – orzech palmy tagua, nazywany „roślinną kością słoniową”, który obrabia się jak kość i łatwo barwi;
- upowszechnia się też pomiar w liniach (ligne), stosowany do dziś.
XX wiek – tworzywa sztuczne i moda masowa
Na początku XX wieku pojawiają się pierwsze tworzywa sztuczne – kazeina, celuloid, później bakelit. Pozwalają na guziki w kolorach i kształtach, których naturalne materiały nie mogą zaoferować. Po II wojnie światowej żywica poliestrowa stopniowo wypiera większość materiałów w masowej konfekcji: jest tania, mocna, odporna na pranie i może imitować róg, masę perłową lub kamień.
W tym samym okresie rozwijają się też metalowe guziki montowane prasą – guzik jeansowy i napa, których się nie przyszywa, lecz montuje maszynowo. Towarzyszą one rozkwitowi denimu i odzieży roboczej.
Guzik dziś
Dziś guzik łączy funkcję, design i historię. Marki modowe używają guzików z grawerowanym logo jako znaku autentyczności, a odzież zrównoważona przywraca zainteresowanie naturalnymi materiałami – corozo, drewnem, kokosem, rogiem. Jednocześnie poliester pozostaje głównym materiałem w produkcji masowej ze względu na cenę i stabilną jakość.
| Okres | Rola guzika | Typowe materiały |
|---|---|---|
| Starożytność | ozdoba, amulet | muszla, kość, kamień |
| XIII–XVII wiek | zapięcie z dziurką, oznaka statusu | kość, róg, drewno, metal, tkanina |
| XVIII wiek | klejnot, znak mundurowy | srebro, złocenie, emalia, porcelana |
| XIX wiek | produkcja masowa | wykrawany metal, masa perłowa, corozo |
| XX–XXI wiek | funkcja i branding | tworzywa sztuczne, poliester, metal, materiały naturalne |
Czego uczy nas historia guzika
Historia pokazuje, że guzik zawsze był czymś więcej niż zapięciem. Mówił o statusie właściciela, o jego przynależności do armii lub cechu, a dziś mówi o marce. Dlatego także we współczesnej odzieży warto wybierać go świadomie: materiał, wykończenie i logo guzika są częścią opowieści kolekcji.
Jeśli chcesz guzik o historycznym charakterze, zwróć uwagę na guziki corozo, używane od ponad stu lat, lub na klasyczne guziki metalowe z reliefowym emblematem, spadkobierców guzików mundurowych.
Guziki w tradycji bułgarskiej
W bułgarskim stroju ludowym guziki i zapięcia również mają szczególne miejsce. Srebrne i metalowe guziki, pafty (ozdobne klamry do pasa) i różne dekoracyjne zapięcia były częścią odświętnego stroju i często przekazywano je z pokolenia na pokolenie. Pokazują, że także w Bułgarii guzik był jednocześnie przedmiotem praktycznym i oznaką przynależności, zamożności i gustu.
Polkom – tradycja i nowoczesna produkcja
Polkom jest bułgarskim producentem guzików z ponad 30-letnim doświadczeniem. Oferujemy guziki z materiałów naturalnych, syntetycznych i metalowych, a także produkcję według Twojego projektu – również z logo i reliefowym emblematem. Wyślij zapytanie, a wykonamy próbkę do Twojej kolekcji.
